Due diligence oczami sprzedającego – jak przygotować nieruchomość do sprzedaży?
Czy due diligence zawsze leży po stronie kupującego? Choć badanie stanu prawnego nieruchomości kojarzy się przede wszystkim z działaniami podejmowanymi przez potencjalnego nabywcę, w rzeczywistości równie istotną rolę może odgrywać po stronie sprzedającego. To właśnie sprzedający, odpowiednio przygotowując nieruchomość do transakcji, może z wyprzedzeniem zidentyfikować ryzyka prawne, uporządkować dokumentację i wyeliminować nieprawidłowości, które w przeciwnym razie mogłyby utrudnić sprzedaż, wpłynąć na cenę lub nawet doprowadzić do rezygnacji kupującego z transakcji.
Warto zatem spojrzeć na due diligence również z perspektywy sprzedającego. Temu właśnie służy vendor due diligence, czyli badanie stanu prawnego nieruchomości przeprowadzane na zlecenie sprzedającego, którego celem jest identyfikacja potencjalnych ryzyk oraz ustalenie, które z nich można wyeliminować lub ograniczyć jeszcze przed rozpoczęciem procesu sprzedaży.
Czym jest vendor due diligence?
Vendor due diligence to analiza stanu prawnego nieruchomości przeprowadzana na zlecenie właściciela, którego celem jest identyfikacja potencjalnych ryzyk mogących mieć znaczenie dla planowanej transakcji.
W odróżnieniu od klasycznego due diligence, którego wyniki służą przede wszystkim kupującemu do oceny bezpieczeństwa inwestycji, vendor due diligence pozwala sprzedającemu spojrzeć na nieruchomość z perspektywy przyszłego nabywcy.
Istotą tego badania nie jest wyłącznie ustalenie, jakie ryzyka prawne wiążą się z nieruchomością, lecz przede wszystkim określenie, które z nich można usunąć lub ograniczyć jeszcze przed przystąpieniem do sprzedaży.
Jak przygotować nieruchomość do sprzedaży?
Przygotowanie nieruchomości do sprzedaży nie powinno ograniczać się do zgromadzenia dokumentacji, która zostanie następnie udostępniona potencjalnemu nabywcy. Istotne jest przede wszystkim wcześniejsze przeprowadzenie analizy prawnej, pozwalającej ustalić, czy stan prawny nieruchomości wymaga uporządkowania przed planowaną transakcją.
Wyniki vendor due diligence powinny stanowić podstawę do zaplanowania konkretnych działań naprawczych, z uwzględnieniem możliwości ich przeprowadzenia oraz czasu niezbędnego do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Niektóre kwestie mogą zostać rozwiązane stosunkowo szybko, inne natomiast wymagają wszczęcia postępowań sądowych lub administracyjnych, których czas trwania należy uwzględnić w harmonogramie sprzedaży.
Identyfikacja ryzyk to dopiero pierwszy krok
Jednym z najważniejszych elementów vendor due diligence jest ustalenie, które ze zidentyfikowanych ryzyk można wyeliminować jeszcze przed rozpoczęciem procesu sprzedaży.
Nie każda nieprawidłowość w stanie prawnym nieruchomości stanowi bowiem przeszkodę w jej sprzedaży. Część problemów można rozwiązać poprzez uzupełnienie dokumentacji, uzyskanie odpowiednich zgód, dokonanie stosownych wpisów w księdze wieczystej czy przeprowadzenie postępowań zmierzających do uregulowania stanu prawnego.
Przykładowo, badanie może ujawnić hipotekę zabezpieczającą zobowiązanie, które zostało już spłacone, lecz hipoteka nie została wykreślona z księgi wieczystej. W takim przypadku odpowiednio wczesne zidentyfikowanie problemu pozwala uzyskać dokumenty niezbędne do wykreślenia hipoteki i podjęcia stosownych czynności jeszcze przed rozpoczęciem negocjacji z kupującym.
Innym przykładem może być brak wymaganego pozwolenia na użytkowanie budynku, pomimo zakończenia robót budowlanych i faktycznego korzystania z nieruchomości.
Istotne jest zatem nie tylko samo rozpoznanie ryzyka, ale również ocena możliwości jego usunięcia, czasu potrzebnego na podjęcie działań naprawczych oraz ich wpływu na planowany harmonogram sprzedaży.
Oświadczenia i zapewnienia sprzedającego – ryzyko, którego nie należy lekceważyć
W umowach sprzedaży nieruchomości kupujący często oczekuje złożenia przez sprzedającego szeregu szczegółowych oświadczeń dotyczących stanu prawnego i faktycznego nieruchomości.
Składanie takich oświadczeń bez uprzedniej weryfikacji ich zgodności ze stanem rzeczywistym może wiązać się z istotnym ryzykiem dla sprzedającego. Nieprawdziwość lub nieścisłość złożonych zapewnień może bowiem prowadzić do powstania odpowiedzialności kontraktowej, w szczególności jeżeli umowa przewiduje określone konsekwencje naruszenia oświadczeń i zapewnień sprzedającego.
Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że sprzedający nie zawsze dysponuje pełną wiedzą o wszystkich okolicznościach dotyczących nieruchomości, zwłaszcza gdy została ona nabyta wiele lat wcześniej, była wykorzystywana przez inne podmioty lub jej dokumentacja jest niekompletna.
Vendor due diligence pozwala zweryfikować podstawy składanych oświadczeń, zidentyfikować okoliczności wymagające ujawnienia kupującemu oraz odpowiednio przygotować treść postanowień umownych. W przypadku stwierdzenia określonych nieprawidłowości możliwe jest również wynegocjowanie stosownych zastrzeżeń lub ograniczeń zakresu składanych zapewnień.
Sprzedający nie powinien składać oświadczeń dotyczących stanu nieruchomości wyłącznie na podstawie własnego przekonania o ich prawdziwości. Ich treść powinna znajdować potwierdzenie w dokumentacji i wynikach przeprowadzonej analizy prawnej.
Vendor due diligence jako element strategii sprzedaży
Przeprowadzenie badania prawnego na zlecenie sprzedającego nie oznacza, że kupujący zrezygnuje z własnego due diligence. Pozwala jednak lepiej przygotować się do tego procesu, sprawniej odpowiadać na pytania kupującego oraz ograniczyć ryzyko wystąpienia nieprzewidzianych trudności na kolejnych etapach transakcji.
Wyniki badania mogą również posłużyć do opracowania harmonogramu działań poprzedzających sprzedaż, określenia dokumentów wymagających uzupełnienia oraz ustalenia, które kwestie powinny zostać uregulowane przed zawarciem umowy, a które mogą zostać odpowiednio zabezpieczone w jej postanowieniach.
Sprzedający, który zna stan prawny swojej nieruchomości, potrafi zidentyfikować związane z nią ryzyka i świadomie nimi zarządzać, znajduje się w korzystniejszej pozycji negocjacyjnej niż ten, który dopiero w toku rozmów z kupującym dowiaduje się o istniejących problemach.
Due diligence nie powinno być postrzegane wyłącznie jako narzędzie ochrony interesów kupującego. Z perspektywy sprzedającego może stanowić równie istotny instrument zarządzania ryzykiem transakcyjnym.



