Case Study

Zameldowanie a eksmisja

Sprzedaż nieruchomości wymaga odpowiedniego przygotowania oraz zweryfikowania jej stanu prawnego i faktycznego. Jedną z kwestii, która może wzbudzić niepokój nabywcy, jest informacja o osobach zameldowanych w sprzedawanym mieszkaniu. Perspektywa przeprowadzenia postępowania eksmisyjnego, które może okazać się długotrwałe, kosztowne i skomplikowane, potrafi skutecznie zniechęcić do nabycia nawet atrakcyjnej nieruchomości.

Dlatego przed podjęciem ostatecznej decyzji o nabyciu nieruchomości warto przeprowadzić audyt prawny nieruchomości, którego celem jest identyfikacja potencjalnych ryzyk prawnych związanych z planowaną transakcją. Odpowiednio przeprowadzona analiza pozwala wykryć problemy, które mogą wpłynąć na bezpieczeństwo transakcji, a także ustalić, jakie działania należy podjąć przed zawarciem umowy przyrzeczonej.

Co jednak w sytuacji, gdy okazuje się, że w mieszkaniu nadal zameldowana jest osoba, która od wielu lat w nim nie mieszka? Czy konieczne będzie przeprowadzenie eksmisji? Jak rozwiązać taki problem, aby nie doprowadzić do opóźnienia sprzedaży nieruchomości?

Z podobną sytuacją zetknął się pośrednik nieruchomości Ryszard.

Opis sytuacji

Pani Marta i Pani Joanna odziedziczyły po zmarłej matce mieszkanie, które postanowiły sprzedać. W tym celu nawiązały współpracę z pośrednikiem nieruchomości Ryszardem.

Pośrednik Ryszard znalazł zainteresowanego nabywcę, Pana Wiktora. Strony uzgodniły warunki transakcji, zawarły umowę przedwstępną i ustaliły termin podpisania umowy przyrzeczonej.

W ramach przygotowania dokumentów do aktu notarialnego kancelaria notarialna poprosiła o przedstawienie aktualnego zaświadczenia o osobach zameldowanych w lokalu.

Sprzedające były przekonane, że uzyskanie zaświadczenia potwierdzającego brak osób zameldowanych w mieszkaniu będzie jedynie formalnością. Mieszkanie od ponad roku pozostawało puste, a żadna osoba trzecia z niego nie korzystała.

Ku ich zaskoczeniu, z otrzymanego zaświadczenia wynikało jednak, że w lokalu nadal zameldowany jest ich brat, Pan Wiktor, który kilkanaście lat wcześniej wyprowadził się za granicę i od tego czasu na stałe mieszka poza Polską. Pomimo wyprowadzki nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z mieszkania.

Nabywca, po uzyskaniu tej informacji, zaczął obawiać się, że po nabyciu mieszkania będzie musiał przeprowadzić postępowanie eksmisyjne.

Sytuacja stała się problematyczna również dla pośrednika Ryszarda. Termin podpisania aktu notarialnego zbliżał się, a sprzedające nie były w stanie przedstawić zaświadczenia potwierdzającego brak osób zameldowanych w mieszkaniu.

Jak rozwiązać problem?

W przedstawionej sytuacji w pierwszej kolejności należało ustalić, czy Pan Wiktor rzeczywiście opuścił lokal i czy istnieje możliwość doprowadzenia do jego dobrowolnego wymeldowania.

Najprostszym rozwiązaniem było zwrócenie się do Pana Wiktora o samodzielne dopełnienie obowiązku wymeldowania.

Warto w tym miejscu wskazać na art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności, zgodnie z którym obywatel polski, który wyjeżdża z kraju z zamiarem stałego pobytu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązany zgłosić swój wyjazd. Zgłoszenie wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wymeldowaniem z miejsca pobytu stałego i czasowego.

W przypadku Pana Wiktora, który od kilkunastu lat na stałe mieszkał za granicą, zgłoszenie wyjazdu z zamiarem stałego pobytu poza Polską skutkowałoby zatem jego wymeldowaniem z mieszkania.

Gdyby jednak Pan Wiktor nie dopełnił tego obowiązku, sprzedające mogły wystąpić do właściwego organu gminy z wnioskiem o jego administracyjne wymeldowanie.

Podstawę prawną takiego działania stanowi art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności, zgodnie z którym właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela nieruchomości albo innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

W takim przypadku organ gminy przeprowadza postępowanie administracyjne, którego celem jest ustalenie, czy osoba zameldowana rzeczywiście opuściła lokal. Istotne znaczenie ma wykazanie, że Pan Wiktor od wielu lat nie zamieszkuje w mieszkaniu, a jego wyprowadzka miała charakter trwały.

Analiza prawna

W opisanej sytuacji nie było podstaw do prowadzenia postępowania eksmisyjnego, ponieważ Pan Wiktor od wielu lat nie zamieszkiwał w lokalu i faktycznie go opuścił.

Problem dotyczył wyłącznie nieuregulowanej kwestii zameldowania, którą można było rozwiązać w drodze dobrowolnego wymeldowania albo postępowania administracyjnego.

Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby Pan Wiktor nadal zajmował mieszkanie i odmawiał jego opuszczenia. Wówczas konieczne przeprowadzenie postępowania eksmisyjnego.

Wnioski

Opisany przypadek pokazuje, że nawet pozornie formalna kwestia zameldowania może stać się przeszkodą w sprawnym przeprowadzeniu transakcji sprzedaży nieruchomości.

Nie zawsze jednak obecność osób zameldowanych w lokalu oznacza konieczność wszczęcia postępowania eksmisyjnego. Jeżeli osoby te faktycznie opuściły nieruchomość, możliwe jest rozwiązanie problemu poprzez dobrowolne wymeldowanie albo wszczęcie odpowiedniego postępowania administracyjnego.

Dlatego audyt prawny nieruchomości (due diligence nieruchomości) warto przeprowadzić odpowiednio wcześnie, jeszcze przed zawarciem umowy przedwstępnej. Pozwala to zidentyfikować potencjalne problemy, zaplanować sposób ich rozwiązania i ograniczyć ryzyko opóźnienia transakcji.

Case study ma charakter poglądowy i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego i prawnego, dlatego przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z prawnikiem, zamiast opierać się wyłącznie na przedstawionym przykładzie.