Projekt nowelizacji ustawy o własności lokali. Wybrane zmiany

Projekt nowelizacji ustawy o własności lokali. Wybrane zmiany

Trwają prace legislacyjne nad projektem ustawy o zmianie ustawy o własności lokali oraz niektórych innych ustaw (nr UD312). Celem projektowanej nowelizacji jest dostosowanie przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali do aktualnych warunków rynkowych funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych.

Projekt przewiduje zmiany dotyczące zarówno zasad funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych, jak i praw oraz obowiązków właścicieli lokali. Część proponowanych rozwiązań zmierza do doprecyzowania dotychczasowych przepisów, inne mogą istotnie wpłynąć na praktykę zarządzania nieruchomościami wspólnymi. Ostateczny kształt projektowanych przepisów może jeszcze ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych.

Poniżej przedstawiam wybrane projektowane zmiany, uwzględniając modyfikacje proponowanych rozwiązań wprowadzane na przestrzeni ostatnich miesięcy. Zestawienie obowiązującego stanu prawnego z kolejnymi wersjami projektu pozwala prześledzić kierunek prac legislacyjnych oraz ocenić potencjalne konsekwencje prawne i praktyczne proponowanych zmian przepisów.

1. Zakres nieruchomości wspólnej (art. 3 ust. 2)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 3 ust. 2: nieruchomość wspólną stanowi „grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali” – bez wprost wymienionych balkonów, ścian konstrukcyjnych, stropów czy elewacji. Jest to obecnie kwestia sporna.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Do definicji dopisano „elementy konstrukcyjne balkonów, loggii i tarasów”.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Definicja rozszerzona znacznie szerzej: wprost jako część wspólna wskazane są też ściany konstrukcyjne budynku, ściany między lokalami, stropy oraz elewacja, co powinno wyeliminować dotychczasowe spory interpretacyjne.

Komentarz

Proponowaną zmianę należy ocenić pozytywnie. Ma ona przede wszystkim charakter porządkujący, ponieważ w znacznej mierze odzwierciedla zasady wypracowane już w orzecznictwie. Wyraźne wskazanie w ustawie poszczególnych elementów nieruchomości wspólnej powinno ograniczyć dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne, w szczególności dotyczące odpowiedzialności za ich utrzymanie i remonty.

2. Status prawny wspólnoty (art. 6)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 6: „Ogół właścicieli (…) tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana”. Zdolność prawna wynika dziś głównie z tego lakonicznego przepisu i z orzecznictwa SN (tzw. ułomna osoba prawna), a nie z wyraźnej definicji ustawowej.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Wspólnota wprost określona jako „jednostka organizacyjna posiadająca zdolność prawną i własny majątek” (art. 6 ust. 2).

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Tak jak w wersji styczniowej.

Komentarz

Proponowaną zmianę należy ocenić pozytywnie. Dotychczasowe brzmienie art. 6 ustawy o własności lokali nie określało w sposób dostatecznie precyzyjny statusu prawnego wspólnoty mieszkaniowej, ograniczając się do wskazania, że tworzy ją ogół właścicieli lokali oraz że może ona nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. Projektowana zmiana pozwala na bardziej jednoznaczne określenie charakteru prawnego wspólnoty mieszkaniowej. Pewne wątpliwości może jednak nadal budzić kwestia zakresu jej własnego majątku.

3. Roszczenia wobec dewelopera/wykonawcy – cesja (art. 6/6a)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Ustawa w ogóle nie reguluje dochodzenia przez wspólnotę roszczeń z tytułu wad części wspólnych. Dziś wspólnota musi uzyskać cesję wierzytelności od każdego właściciela z osobna, na zasadach ogólnych (art. 509 i nast. k.c.) – wymaga to zgody każdego z nich.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Wspólnota automatycznie, z mocy ustawy, dochodzi roszczeń z rękojmi dot. części wspólnej, bez potrzeby jakiejkolwiek uchwały czy zgody właścicieli.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Ustawowy mechanizm przeniesienia (cesji) roszczeń na wspólnotę w drodze uchwały (art. 6a), z prawem sprzeciwu właściciela w terminie 6 tygodni.

Komentarz

Rozwiązanie zaproponowane w pierwotnej wersji projektu ze stycznia 2026 roku należy ocenić zdecydowanie pozytywnie. Umożliwienie wspólnocie mieszkaniowej dochodzenia roszczeń z tytułu wad nieruchomości wspólnej bez konieczności uzyskiwania cesji wierzytelności od poszczególnych właścicieli lokali stanowiłoby istotne uproszczenie dotychczasowych zasad. Natomiast rozwiązanie przyjęte w wersji projektu z lipca–sierpnia 2026 roku, przewidujące przeniesienie roszczeń w drodze uchwały z możliwością zgłoszenia sprzeciwu przez właściciela lokalu, może prowadzić do nowych wątpliwości interpretacyjnych, w szczególności dotyczących skutków sprzeciwu oraz zakresu roszczeń przysługujących wspólnocie mieszkaniowej.

4. Podział kosztów utrzymania i regulamin (art. 12)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 12 ust. 3: uchwała może zwiększyć obciążenie kosztami tylko wobec właścicieli lokali użytkowych. Ustawa nie przewiduje żadnej podstawy prawnej dla „regulaminu wspólnoty” – dzisiejsze regulaminy porządku domowego opierają się wyłącznie na uchwałach, bez wyraźnego umocowania ustawowego.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Rozszerzenie zasady zwiększonego obciążenia na wszystkie lokale (nie tylko użytkowe), jeśli uzasadnia to sposób korzystania.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Podobne rozszerzenie + ustawowe umocowanie dla regulaminu wspólnoty (nowy art. 12 ust. 4) dot. korzystania z części wspólnych i porządku domowego, przyjmowanego w drodze uchwały.

Komentarz

Obie proponowane zmiany należy ocenić pozytywnie. Rozszerzenie możliwości zwiększenia obciążeń związanych z utrzymaniem nieruchomości wspólnej również na właścicieli lokali mieszkalnych pozwoli na bardziej adekwatne rozłożenie kosztów, z uwzględnieniem rzeczywistego sposobu korzystania z lokali. Z kolei wyraźne ustawowe umocowanie do uchwalania regulaminu wspólnoty mieszkaniowej powinno ograniczyć dotychczasowe wątpliwości dotyczące podstaw prawnych jego przyjmowania oraz zakresu dopuszczalnych regulacji.

5. Wodomierze i liczniki mediów (art. 14)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 14 wymienia jedynie „opłaty za dostawę energii, gazu i wody (…) w części dotyczącej nieruchomości wspólnej” jako koszt zarządu. Ustawa nie wspomina w ogóle o kosztach zakupu, montażu czy wymiany urządzeń pomiarowych.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Nowy pkt 6: koszt zakupu, montażu i eksploatacji liczników obciąża wszystkich właścicieli, gdy media są „dostarczane za pośrednictwem wspólnoty”.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Zawężenie: koszt obciąża wszystkich tylko gdy sama wspólnota jest stroną umowy z dostawcą mediów. Przy umowach indywidualnych właścicieli koszt pozostaje po ich stronie.

Komentarz

Proponowaną zmianę należy ocenić zdecydowanie pozytywnie. Wyraźne określenie zasad ponoszenia kosztów zakupu, montażu i eksploatacji urządzeń pomiarowych powinno przyczynić się do ograniczenia sporów sądowych pomiędzy wspólnotami mieszkaniowymi a właścicielami lokali.

6. Zaliczki (art. 15)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 15 ust. 1: jedna, ogólna kategoria zaliczek „na pokrycie kosztów zarządu”, płatnych do 10. dnia miesiąca. Ustawa nie wyodrębnia zaliczek na media ani opłat za odpady komunalne.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Rozbicie na 3 kategorie: koszty zarządu, media dostarczane za pośrednictwem wspólnoty, opłaty za odpady.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Tak jak w wersji styczniowej.

Komentarz

Wyraźne rozróżnienie zaliczek na pokrycie kosztów zarządu nieruchomością wspólną, kosztów dostawy mediów oraz opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi odpowiada praktyce funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych. Pozwoli to na bardziej przejrzyste określenie charakteru poszczególnych należności obciążających właścicieli lokali.

7. Odpowiedzialność za zobowiązania dotyczące nieruchomości wspólnej (art. 17)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Właściciel lokalu odpowiada w części odpowiadającej jego udziałowi w nieruchomości wspólnej. Wierzyciel może żądać zapłaty od właściciela od razu, bez wcześniejszej bezskutecznej egzekucji wobec wspólnoty.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Wprowadzenie odpowiedzialności subsydiarnej – właściciel odpowiada dopiero, gdy egzekucja wobec wspólnoty okaże się bezskuteczna.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Tak jak w wersji styczniowej.

Komentarz

Wprowadzenie subsydiarnej odpowiedzialności właścicieli za zobowiązania dotyczące nieruchomości wspólnej oznaczałoby, że wierzyciel mógłby prowadzić egzekucję z majątku właścicieli dopiero po bezskutecznej egzekucji z majątku wspólnoty mieszkaniowej. Choć rozwiązanie to stanowi nowość na gruncie ustawy o własności lokali, konstrukcja odpowiedzialności subsydiarnej jest już znana polskiemu prawu, w szczególności z regulacji dotyczących odpowiedzialności wspólników spółek osobowych. Proponowana zmiana wzmacnia ochronę właścicieli lokali, choć jednocześnie może utrudnić wierzycielom dochodzenie należności.

8. Powierzenie zarządu zarządcy (art. 18/18a)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 18 ust. 1 i 2a: powierzenie zarządu wymaga umowy w formie aktu notarialnego (przy ustanawianiu odrębnej własności lub później), z kolei zmiana sposobu zarządu wymaga uchwały zaprotokołowanej przez notariusza. Generuje to koszty notarialne przy każdej zmianie zarządcy.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Usunięcie wymogu formy aktu notarialnego.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Powrót formy aktu notarialnego w odniesieniu do umowy określającej sposób zarządu nieruchomością wspólną, ale powierzenie zarządu nieruchomością wspólną zarządcy na podstawie uchwały – bez wymagania notarialnego protokołu (por. art. 18 i 18a).

Komentarz

Proponowaną zmianę należy ocenić pozytywnie, ponieważ powinna uprościć procedurę powierzenia zarządu oraz ograniczyć związane z nią koszty. Warto jednak zauważyć, że pierwotnie wymóg zachowania formy notarialnej był postrzegany jako rozwiązanie zapewniające większą pewność prawną i stabilność zasad zarządzania nieruchomością wspólną. Z biegiem lat zaczęto jednak odchodzić od takiego podejścia, dostrzegając potrzebę uproszczenia procedur związanych z zarządzaniem nieruchomościami wspólnymi.

9. Reprezentacja zarządu wieloosobowego (art. 21)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 21 ust. 2: oświadczenia woli składa przynajmniej dwóch członków zarządu – niezależnie od jego liczebności.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Próg zmieniony na większość członków zarządu.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Tak jak w wersji styczniowej.

Komentarz

Proponowana zmiana jest dla mnie niezrozumiała i w mojej ocenie wprowadzi niepotrzebne komplikacje w zakresie reprezentacji wspólnot mieszkaniowych. W szczególności pojawia się pytanie, w jaki sposób osoby trzecie będą mogły zweryfikować, czy oświadczenie woli zostało złożone przez wymaganą większość członków zarządu, a tym samym czy wspólnota mieszkaniowa była prawidłowo reprezentowana. W praktyce ustalenie aktualnej liczby członków zarządu nie zawsze jest bowiem możliwe na podstawie łatwo dostępnych dokumentów. Dotychczasowe rozwiązanie, wymagające współdziałania co najmniej dwóch członków zarządu, wydaje się wystarczające.

10. Czynności zwykłego zarządu i przekraczające zwykły zarząd (fundusz remontowy) (art. 22)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Ustawa nie definiuje „czynności zwykłego zarządu” – granicę wyznacza dziś orzecznictwo i doktryna. Otwarty katalog czynności przekraczających zwykły zarząd (art. 22 ust. 3) nie wymienia utworzenia funduszu remontowego.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Ustawowa definicja czynności zwykłego zarządu + nowy pkt 11: „utworzenie funduszu remontowego lub innego funduszu celowego” jako czynność przekraczająca zwykły zarząd.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Podobna definicja, rozszerzona o przykłady (konserwacja, awarie, ubezpieczenie, windykacja); fundusz remontowy jak w wersji styczniowej.

Komentarz

W mojej ocenie proponowana zmiana ma przede wszystkim charakter porządkujący. Ustawowe określenie zakresu czynności zwykłego zarządu powinno ułatwić rozróżnienie czynności, które zarząd może podejmować samodzielnie, od tych wymagających uchwały właścicieli lokali. Nie oznacza to jednak, że proponowana regulacja wyeliminuje wszystkie wątpliwości dotyczące kwalifikacji poszczególnych czynności. W praktyce nadal mogą pojawiać się problemy z ustaleniem, czy dana czynność mieści się w granicach zwykłego zarządu, czy też wymaga podjęcia uchwały przez właścicieli lokali. Pozytywnie należy również ocenić wyraźne wskazanie, że utworzenie funduszu remontowego lub innego funduszu celowego stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu.

11. Zawiadomienia i głosowanie (art. 23, 32)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 23 ust. 3: o treści uchwały (głosowanie indywidualne) powiadamia się wyłącznie na piśmie. Art. 32 ust. 1: zawiadomienie o zebraniu z wyprzedzeniem tylko 1 tygodnia, też wyłącznie na piśmie.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Dopuszczono formę elektroniczną; termin zawiadomienia o zebraniu wydłużony do 2 tygodni.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Te same zmiany, ale doprecyzowane: e-doręczenia wymagają uprzedniej pisemnej zgody właściciela na komunikację przez wskazany e-mail (nowy art. 23 ust. 4) – zabezpieczenie nieobecne w styczniowej wersji.

Komentarz

Dopuszczenie komunikacji elektronicznej odpowiada aktualnym potrzebom wspólnot mieszkaniowych i powinno usprawnić przekazywanie informacji właścicielom lokali. Uzasadnione jest również uzależnienie tej formy komunikacji od uprzedniej zgody właściciela oraz wydłużenie terminu zawiadomienia o zebraniu do dwóch tygodni, co umożliwi właścicielom lepsze przygotowanie się do udziału w zebraniu.

12. Zaskarżanie uchwał do sądu (art. 25)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 25 ust. 1a: termin 6 tygodni liczy się różnie zależnie od trybu uchwały – od dnia podjęcia uchwały na zebraniu (nawet gdy nieobecny właściciel dowie się o niej później) albo od powiadomienia przy głosowaniu indywidualnym.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Ujednolicenie: termin zawsze liczony od dnia powiadomienia o treści uchwały.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Tak jak w wersji styczniowej.

Komentarz

Ujednolicenie zasad obliczania terminu do zaskarżenia uchwały i powiązanie jego początku z powiadomieniem właściciela o treści uchwały zapewni właścicielom lokali realną możliwość skorzystania z prawa do jej zaskarżenia.

13. Zwoływanie zebrania na wniosek właścicieli (art. 31)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Art. 31: zebranie zwoływane jest na wniosek właścicieli z min. 1/10 udziałów, ale ustawa nie określa terminu, w jakim zarząd musi to zrobić, ani nie daje właścicielom narzędzia do samodzielnego zwołania zebrania, gdy zarząd ignoruje wniosek.

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Termin 3 tygodni dla zarządu + prawo przedstawiciela wnioskodawców do samodzielnego zwołania zebrania, gdy zarząd tego nie zrobi.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Tak jak w wersji styczniowej.

Komentarz

Proponowaną zmianę należy ocenić zdecydowanie pozytywnie. Określenie terminu, w którym zarząd powinien zwołać zebranie na wniosek właścicieli lokali, oraz przyznanie wnioskodawcom możliwości samodzielnego zwołania zebrania w przypadku bezczynności zarządu stanowi istotne wzmocnienie uprawnień właścicieli. Rozwiązanie to powinno zapobiegać sytuacjom, w których zarząd, nie realizując wniosku właścicieli, faktycznie uniemożliwia im podjęcie określonych decyzji.

14. Garaż wielostanowiskowy (nowy art. 33a)

  • Obowiązująca ustawa o własności lokali

Ustawa o własności lokali nie zawiera żadnych przepisów o zarządzie wyodrębnionym garażem wielostanowiskowym – stosuje się do niego dziś ogólne, mało praktyczne przy dziesiątkach miejsc postojowych przepisy k.c. o współwłasności (co do zasady wymóg jednomyślności lub droga sądowa).

  • Styczeń 2026 (pierwotny projekt)

Temat nieobecny w projekcie.

  • Lipiec-Sierpień 2026 (wersja aktualna)

Nowa regulacja: garaż wielostanowiskowy zarządzany domyślnie przez wspólnotę mieszkaniową budynku, chyba że współwłaściciele ustalili inaczej. Odrębne zasady kosztów i odpowiedzialności.

Komentarz

Pozytywnie należy ocenić dostrzeżenie przez projektodawcę problemów związanych z zarządzaniem garażami wielostanowiskowymi stanowiącymi odrębne lokale niemieszkalne. Proponowana regulacja nie rozwiązuje jednak podobnych problemów występujących w innych przypadkach współwłasności nieruchomości, w szczególności dróg wewnętrznych stanowiących współwłasność właścicieli lokali lub nieruchomości położonych na danym osiedlu. W mojej ocenie zasadne byłoby rozważenie szerszego uregulowania zasad zarządzania takimi nieruchomościami, ponieważ również w tych przypadkach stosowanie ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego o współwłasności powoduje istotne trudności praktyczne.

Podsumowanie

Powyżej omówiono jedynie wybrane propozycje zmian w ustawie o własności lokali. Projekt nowelizacji przewiduje także szereg innych rozwiązań dotyczących zasad funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych oraz praw i obowiązków właścicieli lokali.

Należy przy tym pamiętać, że prace legislacyjne nadal trwają, a ostateczny kształt przepisów może różnić się od obecnie proponowanych rozwiązań. Z tego względu istotne pozostaje śledzenie dalszego przebiegu prac nad projektem.

Opracowanie
Klaudyna Jarzec-Koślacz – warszawski prawnik nieruchomość